20 Yaş Dişleri Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Yirmi yaş dişleri — üçüncü büyük azılar — ağızda en son çıkan dişlerdir; genellikle 17-25 yaşları arasında sürerler. Bazı kişilerde hiç gelişmez, bu tamamen normaldir. Bazılarında ise dördü de düzgün çıkar ve ömür boyu hiçbir sorun yaratmaz.
Sorun, modern çene yapısının çoğu zaman bu dişlere yetecek kadar geniş olmamasıdır. Yer yetmediğinde diş normal konumuna süremez ve gömülü kalır: öndeki dişe dayanır, yan yatar veya tamamen kemik içinde kalır.
Sorun çıkardığının işaretleri
- Çenenin en arkasında ağrı veya basınç hissi; bazen kulağa veya şakağa yayılır.
- Kısmen sürmüş dişin üzerinde şiş, hassas diş eti — yiyecek biriktiren ve iltihaplanan bir doku kapağı. Buna perikoronit denir ve tekrarlama eğilimindedir.
- Fırçalamayla geçmeyen kötü tat veya koku.
- Ağzı tam açamama veya yutkunurken ağrı.
- Öndeki dişte çürük; yirmi yaş dişi ona baskı yapar ve temizliği imkânsız hale getirir.
Her zaman çekilmesi gerekir mi?
Hayır — ve bunu açıkça söylemek gerekir: tam sürmüş, karşı dişiyle düzgün kapanan ve temizlenebilen bir yirmi yaş dişi yerinde bırakılmalıdır. Çekim bir cerrahi işlemdir ve gerekçesiz cerrahi iyi hekimlik değildir.
Çekim genellikle tekrarlayan enfeksiyon, yirmi yaş dişinde veya yanındaki azı dişinde çürük, gömülü dişin çevresinde kist oluşumu, komşu dişin kökünde hasar ya da dişin temiz tutulamaması ve sorunun sürekli tekrarlaması durumunda önerilir. Karar için röntgen gerekir; genellikle panoramik film, alt çenede kökler sinire yakınsa tomografi.
İşlem nasıl yapılır?
Yirmi yaş dişlerinin çoğu tek seansta lokal anestezi ile alınır. Tam sürmüş bir diş, sıradan bir çekime benzer şekilde çıkabilir. Gömülü bir dişte ise diş etinde küçük bir kesi yapılır, gerekirse bir miktar kemik alınır ve diş çoğu zaman parçalara bölünerek daha küçük bir açıklıktan çıkarılır — kulağa kötü gelse de bu genellikle daha az travma ve daha hızlı iyileşme demektir. Dikiş gerekebilir veya gerekmeyebilir. Cerrahi ayrıntı için bkz. gömülü diş çekimi.
İyileşme süreci
- 1-3. günler: şişlik ikinci gün civarında zirve yapar, sonra geriler. İlk 24 saatte soğuk uygulama işe yarar. Ağzı geniş açmakta zorlanma beklenir.
- 3-7. günler: çoğu kişi rahatlar ve diğer taraftan normal beslenmeye döner.
- Çene hattında morluk, alt çene çekimlerinden sonra sık görülür ve komplikasyon değildir.
En kritik noktalar: sigara içmeyin, ilk 24 saat ağzınızı kuvvetle çalkalamayın ve pipet kullanmayın, sonrasında ılık tuzlu suyla nazikçe temizleyin. Pıhtının yerinden çıkması kuru soket denilen, üçüncü gün civarı ortaya çıkan ağrılı bir duruma yol açar ve pansuman gerektirir. En büyük risk faktörü açık ara sigaradır.
Ağrı üçüncü günden sonra azalacağına artıyorsa, geçen şişlik geri geldiyse veya ateşiniz çıktıysa kliniği arayın.
Sık Sorulan Sorular
Yirmi yaş dişleri mutlaka çekilmeli mi?
Hayır. Tam sürmüş, karşı dişiyle düzgün kapanan ve temizlenebilen bir yirmi yaş dişi yerinde bırakılmalıdır. Çekim; tekrarlayan enfeksiyon, yirmi yaş dişinde veya öndeki azıda çürük, gömülü diş çevresinde kist ya da komşu kökte hasar varsa önerilir. Karar yalnızca şikâyetle değil, röntgenle verilir.
Yirmi yaş dişi çekiminden sonra iyileşme ne kadar sürer?
Şişlik genellikle ikinci gün zirve yapar ve sonra geriler; çoğu kişi beşinci ile yedinci gün arasında rahatlar ve normal beslenmeye döner. Alt çene çekimlerinden sonra çene hattında morluk sık görülür ve komplikasyon değildir. Ağrının üçüncü günden sonra azalmak yerine artması kliniğe bildirilmelidir.
Kuru soket nedir, nasıl önlenir?
Kuru soket, soketi koruyan pıhtının kaybolup kemiğin açıkta kalmasıyla oluşan ağrılı bir durumdur ve tipik olarak üçüncü gün civarı ortaya çıkar. Önlemek için sigara içmeyin, ilk 24 saat ağzınızı kuvvetle çalkalamayın ve pipet kullanmayın, sonrasında ılık tuzlu suyla nazikçe temizleyin. En büyük risk faktörü sigaradır.
Gömülü yirmi yaş dişi çekimi ağrılı mı?
İşlem lokal anestezi altında yapıldığı için sırasında ağrı hissedilmez. Sonrasında birkaç gün süren hassasiyet ve şişlik olur; reçete edilen ağrı kesici ve soğuk uygulamayla kontrol edilir. Gömülü dişler çoğu zaman parçalara bölünerek daha küçük bir açıklıktan çıkarılır; bu genellikle daha az travma ve daha hızlı iyileşme sağlar.